مديريت هوادهي سيلوهاي غله

 

روشهاي هوادهي به غلات در شرايط و آب و هواهاي مختلف

منظور از هوادهي ايجاد يك رابطه يكنواخت بين درجه حرارت گندم و درجه حرارت بيرون ( محوطه ) مي‌باشد. بطوريكه از دست رفتن رطوبت غله را مينيمم كرده و درجه حرارت را آنقدر كم كند تا احتمال فاسد شدن گندم مينيمم گردد.

حشرات در دماي بالاتر از 13 درجه سانتي‌گراد فعاليت خوبي داشته و مسأله‌ساز مي‌شوند و كپك‌ هميشه و در هر دمايي مسأله‌ساز است. مخصوصاً در درجه حرارت بالاتر از 9 درجه سانتي‌گراد.

سيستم هوادهي در حقيقت به اپراتور كمك مي‌كند تا دماي غلات ذخيره شده را با استفاده از هواي محوطه تغيير دهد. بيشتر وقتها دماي غلات را كاهش مي‌دهند ولي ممكن است شرايطي باشد كه بخواهيد دماي غلات را افزايش دهيد.

هدف از مديريت هوادهي تغيير دماي محصولات ذخيره شده در سيلو به روش اقتصادي و پله‌اي مي‌باشد، بطوريكه دماي غله به حدي برسد كه با توجه به مدت زمان نگهداري غله در سيلوها به آن آسيب نرسد.

یا به عبارتي دماي ذرت و دانه سويا به زير 8 درجه سانتي‌گراد و گندم به زير 13 درجه سانتي‌گراد با سرعت و ايمني كافي رسانده شود.

نوع آب و هوا و امكانات ذخيره‌سازي  غلات رول ( نقش ) مهمي را در تعيين روش هوادهي بازي مي‌كنند. براي مثال، ذرتي كه با رطوبت 25 درصد به يك محيط گرم و مرطوب وارد مي‌شود، نسبت به ذرتي كه با رطوبت 25درصد به يك محيط خشك و خنك وارد مي‌شود به عمليات نگهداري متفاوتي نياز دارد.

اپراتور بايد تشخيص دهد كه هوادهي را براي نگهداري غلات مرطوب يا براي خنك كردن غلات خشك يا براي نگهداري طولاني‌مدت و يا كوتاه‌مدت بكار مي‌برد. در طي بهار و تابستان راهنمايي‌هاي زير اپراتور را براي كليه شرايط فوق‌الذكر آماده مي‌نمايد.

غلات را تا آنجا كه ممكن است از نظر دما، كيفيت و رطوبت بصورت يكنواخت و همگن نگهداري كنيد. با همگن كردن دما و مقدار رطوبت و تميز بودن غلات شانس نگهداري طولاني‌تر و بهينه‌تر غلات افزايش مي‌يابد.

بهترين زمان براي روشن كردن فن‌هاي هوادهي زماني است كه اختلاف دماي محيط اطراف و داخل سيلو بيش از 9 درجه سانتي‌گراد نباشد. زيرا احتمال كندانس در داخل سيلو بصورت نمايي ( لگاريتمي ) بالاتر خواهد رفت. اگر اختلاف دماي محيط اطراف از داخل سيلو بيش از 9 درجه سانتي‌گراد باشد هوا دهی نيازمند طرح و مديريت جامع و آگاهانه می باشد. ولي از مسائل و مشكلات انبارش غله خواهد كاست. وقتيكه شما هوادهي را شروع مي‌كنيد مطمئن شويد كه آن را تمام خواهيد كرد.

حركت هوا، يك جبهه هواي مثبت از پايين به بالا( وقتيكه هوا از پايين بوسيله فن‌هاي دمنده به سيلو دميده مي‌شود) ايجاد مي‌كند و وقتيكه هوا از بالا به پايين و بوسيله فن‌هاي مكنده حركت مي‌كند يك جبهه هواي منفي ايجاد مي‌شود. اگر فنها متوقف شده و مجدداً استارت و روشن شوند فرآيند هوادهي مجدداً از ابتدا آغاز مي‌شود.

دماهاي ناخواسته و ناجور بصورت قابل توجهي احتمال فاسد شدن، نشت رطوبت و بهم چسبيدن غلات را افزايش مي‌دهد. جبهه هواي گرم ممكن است حتي باعث چسبيدن غلات در وسط سيلو شده و باعث سد راه هوادهي آينده سيلو شود.

 

نگهداري غلات مرطوب ( نگهداري  غلات مرطوب)

در بسياري از تأسيسات مربوط به نگهداري غلات مرطوب از سيستم هوادهي استفاده نمي‌شود زيرا غلات مرطوب براي مدت زمان نسبتاً كوتاهي در سيلو قبل از خشك كردن نگهداري مي‌شود. شايد به نظر برسد از آنجا كه غلات مرطوب استعداد بيشتري براي فاسد شدن دارند بنابراين به بهترين سيستم هوادهي نياز داشته باشند. سيستم هوادهي مثبت با هواكش‌هاي خروجي سقف براي اين منظور پيشنهاد مي‌شود. غلات مرطوب‌تر در زمان هوادهي بيشتر رطوبت از دست مي‌دهند.

پيشنهاد مي‌شود حداقل مقدار هوادهي 15m3/hr/MT( مترمکعب در ساعت بر متریک تن) باشد ولي به هر حال وجود حداقل هوادهي بسيار بهتر از نبودن آن مي‌باشد. مقدار هوادهي 15m3/hr/MTذرت و يا گندم با رطوبت 17% - 5/16% را برای يك سال در شرايط آب و هوایی تهران بدون مشکل نگهداری می کند.

 در بسياري از تأسيسات غلات مرطوب را هوادهي نمي‌كنند. زيرا تأسيسات آنها داراي سيستم هوادهي نمي‌باشد و يا سيستم هوادهي از نوع سيستم مثبت بدون فنهاي اگزوزهاي سقف مي‌باشد. هوادهي غلات مرطوب با سيستم مثبت بدون فنهاي سقفي باعث كندانس (تعرق) زير سقف سيلوها خواهد شد كه اين خود سبب فاسد و خراب شدن غلات سطحي موجود در سيلو مي‌شود.

هواي مثبت از داخل غلات عبور كرده و بخار آب را با خود به بالاي سيلو حمل مي‌كند و وقتيكه اين هواي مرطوب با سقف برخورد كند آب را از خود آزاد خواهد كرد . هرچه تفاوت بين دماي هواي مرطوب كه از اگزوز خارج مي‌شود بيشتر از هواي بيرون و محوطه باشد. آب و رطوبت بيشتري را آزاد خواهد كرد.
(تعرق بيشتري صورت خواهد گرفت ) اگر اختلاف دماي هواي خارج شده از سيلو با محوطه 6 تا 9 درجه سانتي‌گراد و يا بيشتر ازآن باشد تعرق شروع خواهد شد.

سيستم هوادهي منفي براي غلات مرطوب به‌هيچ‌وجه مناسب نبوده و پيشنهاد نمي‌شود زيرا آب و خاك پوسته‌هاي غلات به داخل كانالهاي نفوذ كرده و مسير هوا را مسدود خواهد كرد. اگر فرض كنيم كه سيستم هوادهي منفي درست طراحي شده باشد، مسدود شدن دريچه‌هاي اگزوز و يا مسيرهاي هوا باعث خواهد شد كه موتور جريان كمي را كشيده و در واقع هوا را جابه‌جا نكرده و بيهوده كار مي‌كند.

 

خنك كردن و يا هوادهي غلات خشك

غلات خشك همزمان با پوشاندن كف سيلو و روي كانالهاي هوا بايد هوادهي شوند و دماي داخل غلات بصورت حداقل روزانه از طريق سيستم اندازه‌گيري دما مشاهده و چك شود.

* تا زماني كه اختلاف دماي غلات با دماي متوسط محيط به 3 تا 9 درجه سانتي‌گراد نرسيده است هوادهي غلات را متوقف نكنيد.

اگر مي‌خواهيد غلاتي را كه در پاييز درو كرده‌ايد در طول زمستان تا بهار و يا تابستان ذخيره نمايد بهتر است آن را 2 تا 4 درجه سانتي‌گراد خنك‌تر كنيد و سعي كنيد تا آنجا كه ممكن است غلات از نظر دما همگن و يكسان باشند. در سيستم هوادهي مثبت نوك مركز سيلو ( غله ) آخرين نقطه هوادهي بوده و در سيستم هوادهي منفي پايين‌ترين نقطه مركز سيلو آخرين نقطه هوادهي و خنك شدن خواهد بود.

لذا كليه خاك و خاشاك غلات در اين مناطق تجمع خواهند كرد و اين مناطق استعداد و پتانسيل بيشتري براي فاسد شدن دارند و دماي اين مناطق مي‌تواند سريعاً بالا رود. لذا حركت دادن و نمونه‌گيري از دريچه پايين سيلو مجدداً اين خاك و خاشاك را در سيستم پخش كرده و آنها را توزيع مي‌كند.

 

ذخيره طولاني‌مدت و كوتاه‌مدت در زمستان

در طي زمستان دماي غلات را مشاهده كنيد . اگر دما پايدار و پايين باشد هوادهي نياز نيست. سعي كنيد در هوادهي مثبت دريچه‌هاي ورودي فنها و يا كانالهاي هوا را ببنديد زيرا كانالهاي هوا مانند دودكش عمل كرده و هواي سرد بيرون را به داخل غلات مي‌كشد و اين عمل باعث مي‌شود زير سقف سيلوها بين تيرهاي سقف كندانس و تعرق ايجاد گردد. در سيستم هوادهي منفي نيز بايد دريچه‌هاي فنهاي سقف بسته شوند.

 

ذخيره‌سازي در بهار و تابستان

خيلي از اپراتورهاي سيلوهاي غلات اگز بخواهند غلات خود را تا پاييز در سيلوها نگهدارند. در فصل بهار سيلوها را هوادهي نمي‌كنند.

اگر در بعضي از مناطق سردسير مايل بوديد تا غلات خود را در فصل بهار كمي گرم كنيد، اين كار را در هواي نسبتاً خوب و معتدل با دميدن هوا به مدت مناسب بين 2 تا 9 درجه سانتي‌گراد مي‌توانيد گرم نماييد. با يك سيستم 8m3/hr/MT شما تقريباً 80 ساعت هوادهي مداوم نياز داريد تا دماي غلات را 9 تا 12 درجه سانتي‌گراد تغيير دهيد و با يك سيستم 16m3/hr/MT اين مدت زمان كاركرد مداوم فن به نصف يعني 40 ساعت كاهش خواهد يافت.

گرم كردن غلات به مقدار 9 درجه سانتي‌گراد احتمال رشد قارچ‌ها و كپك‌ را افزايش خواهد داد و حركت دادن گندم با اختلاف دماي بيش از 9 درجه سانتي‌گراد با هواي آزاد اطراف، احتمال عرق كردن و كندانس را افزايش مي‌دهد. انتخاب يكي از دو كار بالا با توجه به شرايط كه ضرر كمتري داشته باشد به عهده و تصميم مدير مي‌باشد. اندازه‌گيري و مشاهده دماي غلات نشان مي‌دهد كه آيا غلات و دماي آنها در حالت پايدار مي‌باشد يا خير. فنهاي سقف سيلوها در طي روزهاي گرم تابستان ممكن است بدون فنهاي اصلي هوادهي روشن شوند تا از كندانس و عرق كردن هوا در زير سقف سيلو ( هواي آزاد بين غله و سقف ) به علت اختلاف دماي بيش از 9 درجه سانتي‌گراد هواي داخل و بيرون سيلو ممانعت به عمل آيد.

اگر دماي هواي بين غله و زير سقف سيلو با دماي بيرون سيلو يكسان باشد. كندانس و عرق كردن زير سقف سيلو كاملاً متوقف مي‌شود. در زمان برداشت محصول در تابستان وقتي كه غلات را دريافت مي‌كنيد هوادهي آن مفيد مي‌باشد حتي اگر خنك كردن آن مورد نياز نباشد. زيرا حشرات محيطي را كه در آن هوا در جريان باشد دوست ندارند.

 

اثر باران و رطوبت

اغلب راجع به هوادهي سيلوها و غلات در زمان بارندگي سئوال مي‌كنند، جواب آن بستگي دارد به اينكه بارندگي چه مدت ممكن است طول بكشد. در هوادهي مثبت اگر بارندگي بيش از 24 ساعت طول نكشد هوادهي مشكل ندارد و مي‌توانيد هوادهي را در مواقع ضروري انجام دهيد. اگر سيستم هوادهي منفي داشته باشيد وقتيكه بارندگي شروع مي‌شود و انتظار داريد بيش از 12 ساعت طول بكشد هوادهي را متوقف كنيد و بلافاصله بعد از توقف بارندگي هوادهي را مجدداً شروع كنيد.

در سيستم هوادهي مثبت هوادهي در باران نگراني كمتري دارد زيرا فن مربوط به هوادهي مثبت بين 1 تا 3 درجه سانتي‌گراد هواي انتقالي به داخل سيلو را گرم مي‌كند. مولكول‌هاي هوا در اين روش تحت فشار فن فشرده شده و اصطكاك توليد مي‌كندو اين عمل سبب گرم شدن هوا مي‌شود و اين دماي توليد شده رطوبت هواي انتقالي به داخل كانالها را نسبتاً مي‌گيرد.

به صورت يك قانون كلي با افزايش هر 9 درجه سانتي‌گراد دماي هوا رطوبت آن نصف مي‌شود. بنابراين پيشنهاد مي‌شود اگر در زمان بارندگي كوتاه مدت دماي محيط پايدار باشد در روش هوادهي مثبت كار هوادهي را متوقف نكنيد. در روش هوادهي منفی، فنها هيچ دمايي را به هوايي كه به داخل سيلوها مي‌كشند اضافه نمي‌كنند و هوادهي در زمانهاي بارندگي و رطوبت بالا در شرايط اضطراري و حاد به تصميم مديريت برمي‌گردد ولي اگر بارندگي بيش از 12 ساعت طول بكشدهوادهی توصيه نمي‌شود.

كارايي و انعطاف‌پذيري سيستم هوادهي مثبت با فنهاي سقف سيلو در زمان بارندگي يكي از دلايل توجيه هزينه فنهاي سقف مي‌باشد.

 

مقایسه روشهای مختلف هوا دهی .

 

هوادهي مثبت با فنهاي سقفي

هوادهي منفي ( فنها روي سقف)

هوادهي منفي فنها روي زمين

( كشيدن به سمت پايين )

معمولاً براي نگهداري كوتاه‌مدت غلات مرطوب استفاده مي‌شود.

براي نگهداري غلات مرطوب و خشك مورد استفاده دارد.

ايده‌آل براي نگهداري طولاني مدت غلات خشك

هزينه بالاتر

هزينه كمتر

هزينه كم

در بيشتر انواع سيلوها و انبارها كاربرد دارد.

در بيشتر سيلوهاي فلزي كاربرد ندارد.

در بيشتر انواع سيلوها و انبارها كاربرد دارد.

امكان كندانس و رطوبت كم وجود دارد.

كندانس و رطوبت زير سقف خواهد بود.

عرق كردن و كندانس رطوبت زير سقف ايجاد نمي‌شود.

دريچه‌هاي هوا قابل تنظيم مي‌باشد.

دريچه‌هاي هوا قابل تنظيم مي‌باشد.

دريچه‌هاي هوا قابل تنظيم مي‌باشد.

رطوبت و خاشاك به صورت معمولي كانالهاي هوا را پر نمي‌كند.

رطوبت و خاشاك بصورت معمول كانالهاي هوا را پر نمي‌كنند.

رطوبت و خاشاك كانالهاي هوا را پر مي‌كند.

سر و صداي فن در زمين و سقف

سر و صداي فن در سقف سيلو

سر و صداي فن در محيط اطراف سيلو در كف زمين

بهترين روش براي جلوگيري از كبره سطح بالاي غله كبره نمي‌بندد.

سطح غله كبره مي‌بندد.

سطح غله كبره نمي‌بندد.

لوله‌كشي و كابل‌كشي بيشتري نياز دارد.

لوله‌كشي و كابل‌كشي بيشتري نياز دارد.

لوله‌گذاري و كابل‌كشي كمتر نياز است.

هوا به سمت بالا در بين غلات حركت مي‌كند.

هوا از بين غلات موجود كشيده مي‌شود.

هوا از بين غلات به سمت پايين كشيده مي‌شود.

دريچه‌هايي در كف و سقف سيلو براي عبور هوا وجود دارد .

دريچه‌هايي در كف سيلو نياز مي‌باشد كه هوا از آنجا به داخل سيلو منتقل شود .

دريچه‌هايي در سقف مورد نياز مي‌باشد كه هوا از آنجا به داخل سيلو منتقل شود.

 

كليه دريچه‌هاي سقف كه فن ندارند از قبيل دريچه‌هاي سقف سيلو و لوله‌هاي انتقال و چين‌كانوايرها بايد سيل گردند.

 

 


 

(جدول 2) مقدار رطوبت دانه‌هاي ذرت پوست‌دار

 

95%

90%

85%

80%

75%

70%

65%

60%

55%

50%

45%

40%

35%

درجه هوا به سانتي‌گراد

8/25

5/23

1/21

6/19

18

1/17

2/16

1/15

7/14

7/13

7/12

7/11

2/11

7-

25

5/22

2/20

7/18

4/17

4/16

5/15

6/14

9/13

1/13

2/12

3/11

8/10

1-

2/24

5/21

4/19

8/17

6/16

5/15

8/14

14

3/13

5/12

7/11

11

5/10

5

4/23

5/20

6/18

9/16

8/15

8/14

1/14

3/13

7/12

12

3/11

6/10

1/10

10

6/22

5/19

8/17

16

15

2/14

4/13

7/1

1/12

6/11

9/10

2/10

7/9

5/15

3/21

5/18

8/16

4/15

5/14

5/13

8/12

12

5/11

1/11

4/10

7/9

9

21

20

4/17

8/15

8/14

9/13

13

1/12

2/11

8/10

5/10

8/9

1/9

3/8

27

 

  


(ورقهاي گالوانيزه را قبل از نصب خشك نگهداري نماييد .)

 

-        اگراین ورقها خيس شونند و يا بين ورقهاي بدنه در محل انبارش كندانس صورت گيرد فرسودگي و خرابي جدي روي آنها اتفاق خواهد افتاد .( زنگ‌زدگي سفيد روي ورقها اتفاق خواهد افتاد. )

-        اجازه ندهيد كه رطوبت هوا، كندانس يا منابع ديگر در بين ورقها بماند.

-        براي جلوگيري از زنگ‌زدگي سفيد، ورقهاي گالوانيزه را از رطوبت دور نگه‌داشته و در صورت امكان آنها را زير يك پوشش در ساختمان يا انبار گرم نگهداري كنيد.

-        ورقهايي كه با برزنت و يا مشمبا پوشانده مي‌شوند بايد فاصله كافي بين پوشش و ورقها باشد تا هوا در بين آنها جريان داشته و عمل جابه‌جايي هوا و سيركولاسيون در بين آنها صورت بگيرد.

-        اگر باندل و دسته ورقها خيس شده باشد آنها را به صورت عمودي روي لبه‌هاي ورقها با در نظر گرفتن فاصله بين آنها بچينيد و سريع آنها را خشك نماييد.

-        * كليه شركتهاي سازنده مسئوليت خرابي بوجود آمده روي ورق‌ها را در صورت عدم رعايت نكات فوق نمي‌پذيرند.

 جدول زير مدت زمان نگهداري غلات در سيلوها را با توجه به مقدار رطوبت و دماي غله در داخل سيلو ها و انبارها نشان مي دهد.

جدول مدت زمان نگهداري غله در داخل سيلو با توجه به دما و رطوبت غله